CRO-eu.com
Rujan 24, 2017, 15:52:20 *
Dobrodošli, Gost. Molimo, prijavite se ili se registrirajte.

Prijavite se korisničkim imenom, lozinkom i duljinom prijave
Novosti:
 
  DNEVNO 45LINES HRT PORTAL GALERIJA SLIKA   Forum   Pomoć Traži Kalendar Prijava Registracija  
 Str: [1]
  Ispis  
Autor Tema: Germanizmi u čakavskim mjesnim govorima južne Gacke  (Posjeta: 3760 )
0 Članova i 1 Gost pregledava ovu temu.
Marica
Administrator
*
Postova: 7735



« : Rujan 08, 2008, 18:02:10 »


Germanizmi u čakavskim mjesnim govorima južne Gacke

Gackom čakavštinom (bolje rečeno skupinom gackih čakavskih mjesnih govora) govore isključivo Hrvati u južnoj Gackoj u: Ramljanima, Sincu, Lešću, Čoviću, Prozoru, Otočcu, Lipovlju, Švici i Kompolju. Na području sjeverne Gacke govori se u: Brinju, Letincu, Lipicama, Stajnici, Jezeranima, Križpolju i Križ Kamenici.

Štokavskim ijekavskim dijalektom govori se u: Vrhovinama, Babinome Potoku, Turjanskom, Rudopolju, Zalužnici, Doljanima, Podumu, Škarama, Starome Selu, Ponorima, Gorićima, Vodoteču, Škaliću i Lučanima, dijelom u Brlogu, Hrvatskome Polju, Brloškoj Dubravi, Drenovome Klancu, Glavacima, Dabru i Otočcu. Štokavska ikavska (bunjevačka) varijanta je tijekom vremena izgubljena i zapostavljena na uštrb ijekavske varijante (Hrvatsko Polje, Brlog, Brloška Dubrava, Drenov Klanac i Glavace).

Podrijetlo germanizama u gackim mjesnim govorima

Područje Gacke je bilo izloženo utjecaju njemačkoga jezika tek u vrijeme uspostave Vojne granice. Uspostavom Karlovačkoga generalata njemački jezik postaje zapovjedni jezik u vojsci, a neobrazovani vojnici-graničari su bili prisiljeni koristiti ga makar i u najmanjemu opsegu. U tome nastojanju, njemačke riječi su katkada prihvaćane neposredno, najčešće iskrivljeno i prilagođeno hrvatskoj jezičnoj normi (Grenzer-Sprache).

No nije samo vojna služba pogodovala prijamu germanizama, bilo je toga i u ostalim segmentima života. Vojna granica je bila poseban, do tada u svijetu nepoznat, vojni sustav; naime svi žitelji su postajali rođenjem graničari bez obzira na dob i spol. A vojne vlasti su uređivale i propisivale cjelokupni način života: odijevanje, obradu zemljišta, gradnju kuća, obiteljske odnose i još mnogo toga.

Domaće žiteljstvo je u nekim životnim prilikama bilo zaostalije u odnosu na Austrijance ili Nijemce, pa su vojne vlasti pokušave poboljšati način života donoseći nepoznate zanate u Vojnu granicu. U tim slučajevima doneseno je i nazivlje koje je domaćemu žiteljstvu bilo do tada nepoznato.

Tako se etnološki dade lijepo pratiti koja su zanimanja ili obrti autohtoni, otprije poznati, a koji su kasnije uneseni. Npr. kod mlina i meljave, gotovo svi nazivi su hrvatski (koš, mučnica, kobiljača, kašika, vreteno), dok kod npr. kovačkoga zanata su germanizmi (veštet, špicange, cvikcange, žinja, durhauz, rundhamer i dr.). Tako se može pratiti razvoj germanizama i u donošenju nepoznatih namirnica i jela (štrudel, grincajg, merlin, kuglof, miliprut, ajnpren juva, prezi, melšpajz, eršpajz itd.).

Područje Gacke je, uvjetno rečeno, prostorno izolirano planinskim vijencima Velebita i Kapele, što svakako otežava komunikaciju s ljudima iz daljnje okoline, ali što svakako pripomaže očuvanju gackoga čakavskog dijalekta u svoj njegovoj konzervativnosti.

Kako je povijesno poznato, čakavica se govorila i na prostorima Like i Krbave u srednjemu vijeku, a osmanlijskim i martološkim prodorima od 14. stoljeća nadalje, potiskuje se autohtono čakavsko žiteljstvo i raseljava prema unutrašnjosti (Gradišće, Zagrebačka županija), Sloveniji (Kranjska i Bela krajina), Primorju i Istri (i danas dva sela u okolici Žminja u Istri nose naziv Otočani i Modrušani).

Početkom 16. vijeka ostalo je svega nekoliko autohtonih starinačkih tvrđavnih naselja (Otočac, Prozor i Brinje), sve ostalo je raseljeno, a time je potisnut i čakavski dijalekt, na kojemu je glagoljicom započela sjajna nesuđena hrvatska renesansa (misali i brevijari).

Oslobađanjem Krbave i Like od Turaka, 1690. g. žiteljstvo je organizirano naseljeno u opustjele krajeve, među njima i u Gacku. Najviše se naselilo čakavskoga stanovništva iz Gorskoga kotara i Kranjske, mada je pristiglo i dosta bunjevačkoga žiteljstva štokavskoga ikavskog dijalekta. Namjerno naseljeni Vlasi (kasniji Srbi) donijeli su također štokavicu ijekavskoga izgovora.

Autori:
Mirjana Dasović
Filozofski fakultet Zagreb
Poslijediplomski studij - Lingvistika
Milan Kranjčević
KampaIje 5, Otočac






__________________________ 1.
Evidentirano

Jedna ruka drugu pere
Marica
Administrator
*
Postova: 7735



« Odgovor #1 : Rujan 08, 2008, 18:42:43 »


Popis germanizama u gackoj čakavštini

A

aber (ni abera) - das Aber (prigovor)
- bez reakcije, bez riječi

ablendovat - blenden (zasljepljivati)
- smanjivati duga svjetla na
atomobilu

abnormalan - abnorm - neprirodan,
čudan; lud

abort - der Abort - zahod

abrajsovat - abreissen (otkinuti) -
uništiti navoj na vijku ili na matici
jakim pritezanjem

advokat - der Advokat - odvjetnik

advokatura - die Advokatur
odvjetništvo, odvjetnički ured

aglicija - die Akazie -
bagremova šuma

ajcat - heizen - jako ložiti, grijati

ajgemaht - das Ei + gemacht - juha s
komadima mesa i žličnjacima

ajn-cvaj - eins, zwei - brzo, odmah

ajnpren - das Ei (jaje) - zaprška

ajpren juiva - das Ei (jaje) - prežgana
juha

anker - der Anker (sidro) - klin za
učvršćenje u zidu ili krov ištu a

anlaser - der Anlasser - starter (u
motoru)

anpula - die Ampulle - ampula


antresa - die Adresse - adresa

antrogar - antragen (donositi) - pomoćni
radnik kod zidanja 

anjcug - der Anzug - odijelo

aparat - der Apparat - uređaj

aperacija - die Operation - operacija,
kirurški zahvat

apetit - der Apetit - tek

aplauz - der Applaus - pljesak

aptak - auf + der Zack (auf Zack sein)
- biti spreman, pripravan

armatura - die Armatur - armatura

armirat - armieren - armirati

artiljerija - die Artillerie - topništvo

as - das As - boja igraćih karata; onaj
koji je glavni

asma - das Asthma - zaduha

aspirin - das Aspirin - aspirin

asvalt - der Asphalt - asfalt

asvaltirat - asphaltieren - asfaltirati

aufinger - der Aufhänger - vješalica za
odijelo

ausplac - aus (izvan) + der Platz
- prostor oko kuće

auspuh - der Ausspuff - ispuh na
motornom vozilu






_____________________ 2.
Evidentirano

Jedna ruka drugu pere
Marica
Administrator
*
Postova: 7735



« Odgovor #2 : Rujan 08, 2008, 19:19:15 »


B

bade-kostim - das Badenkostüm -
ženski kupaći kostim

bager - der Bager - rovokopač

bajlag - die Beilage - dodatak
kod krpanja čega

bajoneta - das Bajonett - bajuneta

bajtrag - der Beitrag
 (prinos, prilog) - loše jelo

bakelit - das Bakelit - bakelit

bala - der Ballen - smotak platna;
sprešano sijeno

banak - die Bank - crkvena klupa

banda - die Bande - banda,
skupina, društvo

bandit - der Bandit - razbojnik,
bandit

bankrot - der Bankrott - stečaj

baterija - die Batterie - baterija

befel - der Befehl - zapovjed,
naredba; trač

belegonija - die Pelargonie pelargonija

benzin - das Benzin - benzin

b(e)rdokat - wer ist da (ber do) -
galamiti, vikati

beštelovat - bestellen - naručiti koga,
pozvati koga

bezbušt - die Presswurst - tlačenica
(vrsta kobasice)

bezec - besetzen (opšiti) - rever

biflat - büffeln - bubati, učiti napamet

bigovat - biegen (savij ati) -
savijati betonsko željezo

biljar - das Billard - biljar

bina - die Bühne - pozornica

binda - die Binde - uložak za mjesečnicu

bir - die Gebühr (pristojba) - davanje;
skupljanje

birtija - das Wirthaus - gostionica

bista - bisst - nalijevo (naredba konju)

blatvuz - der Plattfuss - ravno stopalo

blicat - der Blitz - upozoravati koga
dugim svjetlima 


blok - der Block - račun; notes


blokirat - blokieren - zaustaviti; onemogućiti

blonba - die Plombe - plomba

bluza - die Bluse - ženska košulja

bogln - der Bogen - krivina, zavoj

boks - das Boxkalf - čvrsta štavljena koža

boks - die Box - pregradak

bokser - der Boxer (boksač) - bokser,
hladno oružje za tučnjavu

bolcn - der Bolzen - kratki željezni klin

bonba - die Bombe - bomba


bonbina - die Bobine - dio motora koji
prilikom startanja podiže napon

borer - der Bohrer - svrdlo

bormašina - die Bohrmaschine -
bušilica

bortus - der Abort - pobačaj

bortusirat - abortieren - pobaciti

bratvan - die Bratpfanne - tepsija

braum - braun - smeđ

brener - der Brenner - plamenik
(kod plinova za varenje)

brenza - die Bremse - kočnica

brenzat - bremsen - kočiti

brigadir - der Brigadier - brigadir;
poslovođa

briktaš - die Brieftasche - novčanik

brkbinda - die Binde (povez, pojas) -
povez koji se za spavanja stavlja na brkove
da zadrže oblik

broš - die Brosche - broš

bruncel - die Runzel (nabor, bora) -
kitnjasta grana drveta ili cvijeta

brushalter - die Brust (prsa) + der Halter
 (držač) - grudnjak

buldožder - der Bulldozer - buldozer

bunker - der Bunker - bunker;
prtljažnik

bunt - der Bund - smotak, snop





_____________________________ 3.
Evidentirano

Jedna ruka drugu pere
Marica
Administrator
*
Postova: 7735



« Odgovor #3 : Rujan 08, 2008, 21:16:31 »


C

cager - der Zeiger - kazaljka
 
cajg - der Zeug - vrsta platna
 
cajt - die Zeit - vrijeme

cajtan - die Zeit - dokon, koji ima
dovoljno vremena

cakun - pakun - der Zack (spremnost)
- der Pack (svežanj, smotuljak) - biti
brzo spreman (za put i sl.)

capin - die Sapine - capin, alat za
pomicanje trupaca

cekin - die Zechine - zlatnik

celer - der Sellerie - celer

celjt - das Zelt (šator) - šatorsko krilo

cener - die Zehn - desetka (u kartama)

centrala - die Zentrale - centrala (hidro,
poštanska i dr.)

centrifuga - die Zentrifuge - centrifuga

ceremonija - die Zeremonie
pretvaranje

cica- die Zize - sisa

cifra - die Ziffer - brojka; iznos

cigar - die Zigarre - cigareta

cigaret-papir - das Zigarettenpapier -
papir za cigarete

cigarica - die Zigarenspitze - usnik
(za pušenje cigarete)

cigaršpica - die Zigarettenspitze - usnik
(za pušenje cigarete)

cigla - der Ziegel - opeka; crijep

cikcak - der Zickzack - poput
izlomljene crte

ciklama - die Zyklamen - kućni jaglac

cikorija - die Zichorie - cikorija
(kavovina)

cilinder - der Zylinder - cilindar

cilj - das Ziel - cilj

ciljat - zielen - ciljati

cimenta - der Zement - cement

cimentirat - zementieren - cementirati
 


cimer - das Zimmer - željezni klin na
plugu

 
cimerman - der Zimmermann
krovopokrivač

cin - das Zinn - kositar

c'intelice - das Ztindholz - šibice, žigice

cirkus - der Zirkus - cirkus

citore - die Zither (citra) -
usna harmonika

civil - das Zivil - građansko odijelo

civil - zivil - umjeren (civil na ilu)

coklja - der Sokel - podnožje zida

cola - der Zoll - col (mjera za dužinu)

colat - zahlen - plaćati

cucat - zuzeln - sisati

cufat se - zupfen - čupati se,
raspresti se

cug (iz cuga) - der Zug (kretanje)
odmah, od prve

cugat - zucken - trza ti, trgnuti

cukar - der Zucker - slador

cukerpeker - der Zuckerbäcker -
poslastičar

cukrit - zuckern - sladiti

curik - zurück - natrag

cvajer - der Zweier - vrsta brašna

cvajte (u cvajte) - zweit - udvoje

cvancik - zwanzig - dvadeset
(u kartama)

cvek - die Zwecke - zakovica

cvergl - der Zwerg (patuljak) - kokoš
malenoga rasta i šarena perja

cvibak - der Zwieback - dvopek

cvikat - zwiken (štipati) - presijecati,
sjeći

cvikcange - die Zwickzange -
kliješta za sječenje žice

cvikere - der Zwicker - naočale





________________________ 4.
Evidentirano

Jedna ruka drugu pere
Marica
Administrator
*
Postova: 7735



« Odgovor #4 : Rujan 08, 2008, 22:43:48 »


Č

čedula - der Zettel - stočna putnica;
cedulja

Ć

ćika - der Tschick - opušak

ćikat - der Tschick - pušiti

D

dama - die Dame - odlična gospođa,
žena

damast - der Damast - damast, vrsta
omamentno tkanoga pamučnog platna

danf - der Dampf - para, miris

datun - das Datum - datum, nadnevak

defekt - der Defekt - kvar, defekt; mana

defektan - defekt - invalidan; s grješkom

deka - das Deka - dekagram

deka - die Decke - deka, pokrivač;
strop, tavanica

deklnčić - der Deckel - jastučasta
vreća za male bebe

dekovat (se) - decken - skloniti (se),
smjestiti (se)

dekret - das Dekret - odluka, dekret

delemit - das Dynamit - dinamit

deležanc - die Diligence - diližansa

demokracija - die Demokratie -
demokracija

depeša - die Depesche - depeša, poruka

dezerter - der Deserteur - dezerter

dezertirat - desertiren - dezertirati,
pobjeći iz vojne službe

dihtat - dichten - brtviti, začepiti

dihtung - die Dichtung - brtvilo

dinamo - das Dynamo - dinamo,
proizvođač struje na kakvom uređaju

dindrlica - die Dimdr(e)l - haljina s
našivenom pregačom
 


dinjstat - dünsten - pirjati

direkt - direkt - izravno, neposredno

disciplina - die Disziplin - disciplina,
red

divizija - die Division - divizija

diza - die Düse - sapnica, mlaznica

doktur - der Doktor - liječnik

doza - die Dose - kutijica
(npr. za duhan)

doza - die Dosis - mjera

drajer - der Dreier - trećerazredna
vrsta duhana

drap - drapp - boje pijeska

drebank - die Drechselbank - strug,
tokarski stroj

drejat - drehen - tokariti, strugati

drek - der Dreck - ništa, govno

dreš - die Dresche - vršalica za žito

drot-kefa - der Draht (žica) - žičana četka

drukat - drücken - tlačiti, pritiskati

drukel - der Drücker - metalno puce

dukat - der Dukaten - zlatnik

dupal - doppelt - dvostruk

duplikat - das Duplikat - kopija

duplirat - duplieren - udvostručiti

durcug - der Durchzug - propuh,

durhaus - durchaus (šupalj) - cijev na
seljačkim kolima kroz koju prolazi osovma

durhauz - der Durchhau - probojac
(u obradi metala)

duršlag - der Durschlag - probojac
(u obradi metala)

durtmarš - der Durchmarsch - hodajući
bez prekida; potpuno, u cijelosti





_________________________  5.
Evidentirano

Jedna ruka drugu pere
 Str: [1]
  Ispis  
 
Skoči na:  

Pokreće MySQL Pokreće PHP CRO-eu.com | Powered by SMF 1.1.20. © 2005, Simple Machines. All Rights Reserved. Valjani XHTML 1.0! Valjani CSS!